قىرعىز ەلى ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن العالى بەرى بىرنەشە رەت پارلامەنتتىك جانە پرەزيدەنتتىك سايلاۋلاردى وتكىزدى. ورتالىق ازياداعى وزگە مەملەكەتتەرگە قاراعاندا, قىرعىزستاندا ساياسي ناۋقان – سايلاۋلاردىڭ داۋ-دامايسىز ءوز دەڭگەيىندە وتكەنى وتە سيرەك. بۇل دەموكراتيالىق قوعامعا ءتان نارسە بولىپ كورىنۋى مۇمكىن. بىراق, وزدەرى سايلاعان پارلامەنتتى تاراتۋ ءۇشىن اتويلاپ «اتقا قونعان» قىرعىز اعايىنداردىڭ كەيبىر ارەكەتتەرىنە كەيدە ەرىكسىز باس شايقايسىڭ. ءتىپتى ەگەمەندىگىن العان جىلدار ىشىندە قۇداي قوسقان كورشىمىز زاڭدى جولمەن سايلانعان ەكى پرەزيدەنتتى كۇش كورسەتۋ ارقىلى ەلدەن «قاشىپ» كەتۋگە ءماجبۇر ەتتى. الەمدىك قوعامداستىق مۇنى مەملەكەتتىك توڭكەرىس دەپ باعالادى.
بيىلعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋ ناۋقانى دا اسا بەلسەندى جانە شيرىققان جاعدايدا وتەتىن سياقتى. ويتكەنى, قازىردىڭ وزىندە ەلدىڭ ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنا كانديداتتىققا تىركەلۋگە قۇجات تاپسىرعان ۇمىتكەرلەردىڭ قاتارى 30 ادامنان اسقان. ولاردىڭ 25-تەن استامى ءوزىن-ءوزى ۇسىنىپ وتىر. ارالارىندا ساياسي پارتيا جەتەكشىلەرى دە, زاڭگەرلەر مەن كاسىپكەرلەر دە, ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى دا, ديپلومات تا, بۇرىنعى دەپۋتات تا بار.
2011 جىلى وتكەن پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا كانديدات رەتىندە تىركەلۋگە 83 ادام ءوزىن-ءوزى ۇسىنعان ەدى. ولاردىڭ 23-ىنە عانا كانديداتتىققا ماندات بەرىلگەن-ءدى. ال ەلدىڭ قازىرگى پرەمەر-ءمينيسترى سوورانباي جەەنبەكوۆ قىرعىزستان سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتياسى اتىنان ۇمىتكەر بولماق. اتاپ وتەيىك, ەلدىڭ كونستيتۋتسياسىنا سايكەس, ءبىر ادام ءبىر رەت قانا پرەزيدەنتتىككە سايلانا الادى. سوندىقتان دا, قىرعىزستاننىڭ قازىرگى پرەزيدەنتى المازبەك اتامباەۆ سايلاۋعا قاتىسا المايدى. سونداي-اق, اتامباەۆ مەملەكەت باسشىلىعىنا كەلگەننەن بەرى ەلدە ءبىرشاما ساياسي تۇراقتىلىق ورناعانى جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەرگە باعىتتالعان بىرقاتار رەفورمالار جۇزەگە اسىرىلعانى شىندىق.
ساراپشىلار بۇل جولعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا ەكىنشى تۋر بولۋى مۇمكىن ەكەندىگىن دە ايتىپ وتىر. سەبەبى, سايلاۋ ناۋقانىنا قاتىسۋعا نيەت تانىتىپ وتىرعاندار اراسىندا كوپشىلىككە تانىمال تۇلعالار, كەزىندە جوعارى بيلىك ساتىسىندا قىزمەت اتقارعان ساياساتكەرلەر جەتەرلىك. مىسالى, بۇرىنعى پرەمەر-مينيسترلەر تەمير ساريەۆ «اق شۋمكار» پارتياسى اتىنان, ومۋربەك بابانوۆ «رەسپۋبليكا» پارتياسى اتىنان باقتارىن سىناپ كورمەك. بۇلاردىڭ قاتارىنا, سونداي-اق, پارلامەنتتىڭ بۇرىنعى سپيكەرى احمەتبەك كەلدىبەكوۆ پەن «اتا-مەكەن» پارتياسىنىڭ جەتەكشىسى ومۋربەك تەكەباەۆتى قوسۋعا بولادى. جوعارىدا اتاپ وتكەن قىرعىزستاننىڭ قازىرگى پرەمەر-ءمينيسترى سوورونباي جەەنبەكوۆتىڭ دە قولداۋشىلارى از بولماسا كەرەك.
پرەزيدەنتتىك سايلاۋ ءدۇبىرى شىققاننان بەرى وسى جىلدىڭ 26 اقپانىندا بىشكەكتەگى «ماناس» اۋەجايىندا ۇستالعان ومۋربەك تەكەباەۆقا قاتىستى ماسەلە قايتا ءورشىدى. وعان بايلانىستى تەرگەۋ-تەكسەرۋ ءىسى ءالى جالعاسىپ جاتىر. سوت ونىڭ قاماۋدا ۇستاۋ مەرزىمىن بىرنەشە رەت ۇزارتقان. وپپوزيتسياداعىلار بيلىك مۇنى ادەيى ىستەپ وتىر, سونداعى ماقساتى – و.تەكەباەۆتى پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا قاتىستىرماۋ, دەگەن ءۋاج ايتادى. ال تەكەباەۆقا سىبايلاس جەمقورلىققا سالىندى دەگەن ايىپ تاعىلعان.
بىرقاتار ساراپشىلار سايلاۋدا «رەسپۋبليكا» پارتياسىنىڭ جەتەكشىسى, كاسىپكەر ومۇربەك بابانوۆ پەن قازىرگى پرەمەر-مينيستر س.جەەنبەكوۆتىڭ سايلاۋدا جەڭىپ شىعۋ مۇمكىندىگى جوعارى ەكەنىن ايتادى. ال ەل پرەزيدەنتى ا.اتامباەۆتىڭ قازىرگى پرەمەردىڭ كانديداتۋراسىن قولدايتىنى بۇعان دەيىن-اق بەلگىلى بولعان.
بىراق «ۆەچەرني بىشكەك» گازەتىنىڭ وقىرماندار اراسىندا جۇرگىزگەن ساۋالناما ناتيجەسىنە قاراعاندا, و.بابانوۆتىڭ وزگە ۇمىتكەرلەردەن ءسال باسىم ەكەنى انىقتالعان. كەيبىرەۋلەر ونىڭ مۇمكىندىگى جوعارى بولا تۇرسا دا, ءوزىنىڭ سايلاۋ ناۋقانىن بەلگىسىز سەبەپتەرمەن توقتاتتى دەگەن بولجام جاسايدى. ويتكەنى, وپپوزيتسيالىق كوزقاراستاعى كانديداتتارعا اياق استىنان ايىپ تاعىلاتىنى جاسىرىن ەمەس.
قازاق پەن قىرعىز ءتۇبى ءبىر تۋىس, ەنشىسى بولىنبەگەن باۋىرلاس حالىق. كورشىلەس ەلدەگى ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ مىعىم ورناۋى, كەزەكتى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدىڭ ويداعىداي ءوتىپ, ەل باسشىلىعىنا لايىقتى ادامنىڭ كەلۋىن قىرعىزستاندىقتارمەن قاتار, قازاقستاندىقتار دا كۇتەدى. ال بۇل ەكى مەملەكەت اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ءارى قاراي تەرەڭدەتۋگە ىقپال ەتەدى.
اليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
